"شیخپ جلووی"زیورالات عروس اوزی

یکی از زیور آلاتی که در پوشش زنان اوزی کاربرد دارد . "شیخپ جلووی" است .

شیخپ جلووی جزو زیور آلاتی است که برای لباس رخت گشاد کاربرد دارد ، این لباس برای عروس ها و گاها برای ساق دوشان عروس استفاده میشود .

بنابه کار و تجارت مردم اوز در سال های دور ... و داد و ستد با کشور هند و حضور در بمبئی یک نظریه ارائه داده شده که این نوع پوشش احتمالا از هند به اوز منتقل شده . ولی در کل براساس ریز بینی و نکته سنجی دیگر میتوان این نظریه را داد که این لباس (رخت گشاد ) اصیل ایرانی و نمونه ای از پوشش قاجاری است و با تلفیقی از پارچه هایی که از هند وارد شده است . که بخاطر جاده ابریشم و تجارت مردم اوز در بمبئی این پوشش ها به اوز امده و به لباس زیبایی تبدیل شده که از سال ها پیش تا به امروز مورد استفاده و قیمت گزافی دارد ، اضافه شده است .

در قدیم که جاده ابریشم مسیر بازرگانی چین به اروپا بوده و از شمال ایران گذر میکرده و اشاره بنده به جاده ابریشم به خاطر تاکید بر مستند بودن ورود اجناس خارجی به ایران بوده مانند اجناس چینی که شامل پارچه، ادویه، گوگرد، و عمده ظروف چینی و چوبی، و از طرفی از جنوب ایران داد و ستد از طریق دریای هند و عمان و ورود پارچه و... از شبه قاره هند به ایران و همچنین استفاده از سکه لاری ، نقره در این داد و ستدها......

در مورد زیورآلاتی که دور سر و گردن پوشیده میشود و به "شیخپ جلووی " معروف است . یک نظر علام میدارد که این طلاها از هند به ایران امده ولی نظر موشکافانه اگر داشته باشیم ....
کشور هند در سال های دور صنعت طلا سازی نداشته و مردمان ثروت مندی نبودند ولی دارای معادن معروف سنگهای قیمتی هست ، و الماس کوه نور و دریای نور توسط نادرشاه از هند به ایران آورده شده ، پس باید گفت در اینکه هند و تمام تمدنها صنعت استفاده از طلا را میدانستند شکی نیست ، ولی پیشرو استفاده از طلا ایرانیان بودند در کل دنیا و کارهای ساخت طلای ایران باستان قابل مقایسه با کشوری مثل هند اصلا نبوده است ، پس نه اینکه هند طلا نداشته ولی صنعت طلاسازی این کشور به اندازه ای نبوده است که بتوان ورود این هنر را از هند دانست .

و از روی نشان هایی که در این طلاها وجود دارد میتوان گفت اصل این گردن آویز به عهد ساسانی برمیگردد ، که آرم ماه و ستاره نشان از آن دوره دارد .

گردن اویز ( شیخپ ) که به نوعی برگرفته از مدالیوم دوره ساسانی است ، آن زمان اهدایی به گردن سران لشکر و بزرگان انداخته میشده . و نگین هایی که کار میکردند بیشتر از یاقوت و الماس و زمرد و مروارید بوده . که امروزه این نگین ها معمولا برای شیخپ جلووی از هند سفارش میدهند و سنگ های قیمتی است که هزینه خاص خود دارد

چون هند معادن وسیع انواع سنگهای زیبا ولی کم ارزش را دارا میباشد . مثلا به جای یاقوت یا زمرد که در زمان قدیم بر جواهرات ایرانی بوده به دلیل ارزان بودن و شباهت رنگی به این جواهرات با قیمت بسیار ناچیز از هند خریداری و به روی طلا کار میشود ، مثل جید یاقوتی و Uvarovite، که به جای یاقوت و یا از انواع کوارتزهای رنگ شده استفاده می شود .

نام اصلی این طلا که پهن و گردی شکل است به همراه برگک با داشتن آرم ماه و ستاره " شمر " shemar نام دارد .
شمر به صورت گرد بوده و نقش ماه و ستاره با مفتول طلا به سبک ملیله کاری روی صفحه گرد کار میشود .
این نوع طلا و زیور آلات برای لباس گشاد معمولا در خود شهر اوز هم بواسطه افرادی که پیشه زرگری داشتند تهیه میشده است . که میتوان بنام " اسفندیار زرگرنژاد " اشاره کرد و استناد به قالب های طلا که از ایشان به یادگار مانده است داشته باشیم .

یک نوع از این طلا که با ردیف مروارید همراه میشود و برای دور سر از زیر چانه میبندند .به زبان اوزی "جلووی " نام دارد و روی پارچه دوخت میشود که طلای کار شده مربعی شکل و "خشتی" نام دارد. خشتی از نمونه قالب طلایی است که از دوره هخامنشی تا ساسانی رواج داشته است .

شمر که همان شیخپ به زبان اوزی نام دارد سه عدد در وسط با طلای آویز کوچک اشکی برای تزیین همراه که به برگک معروف است . و در دو طرف از اشرفی عهد قاجار استفاده میشود به این شکل به تعداد معین که رسید به بند میکشند و اماده استفاده برای دور گردن البته مابین این اشرفی و شمر طلای گرد کوچک شبیه مهره استفاده میشود که به گز Goz معروف است .
و طلایی که بالای پیشانی استفاده میشود معمولا دو یا سه عدد کوچکتر از شمر shemar است که بهم وصل ، و می بندند .

که در انتها این طلاها ( شیخپ ، جلووی ، ماهک ) تماماا به دو قطعه قلاب مانند در دو انتهای بند مخصوص وصل که با نام قلابه برای نگه داشتن شیخپ جلووی روی سر که به کلاه مخصوص ( کرباخی ) زیر روسری ( بل balah ) است آویز میشود .

لازم به ذکر است که شکل ماهک با طرح مثلثی متفاوت میباشد
گاها مدل سه ضلعی هم وجود دارد که مثلثی شکل است و به ماهک معروف و همراه با برگک است .
ولی در قدیم شاید تا سی الی چهل سال قبل از حلی استفاده میکردند قبلا ماهک نبوده و ، حلی روی سر و قسمت پیشانی آویزان میشده ، حلی هم نقره بوده ( قلابه) و هم طلا البته با معیار پایین . بجای برگک طلای امروزی از سکه های طلا استفاده میشده است . ولی در نوعی ارزان تر و عمومی تر هم بوده که جای سکه طلا از پولک و برگک های تزینی استفاده میکردند . "هله" در گویش عامیانه بین مردم رواج گرفته در اصل همان "حلی " است که در لغت نامه دهخدا به اصل این کلمه اشاره شده باعنوان حلی . [ ح َل ْی ْ ] (ع اِ) پیرایه . (از ترجمان عادل ). زیور. (نصاب ). پیرایه و زیور از معدنیات باشد یا از سنگ . (منتهی الارب ) (آنندراج ). ج ، حُلی یا حَلی . و حَلیة یک آن . (منتهی الارب ) (آنندراج ).
- حلی السیف ؛ پیرایه ٔ شمشیر. حلاةالسیف مانند آن است . (منتهی الارب ).
|| (مص ) پیرایه کردن زن . (منتهی الارب ). (آنندراج ). || بازیورشدن . زیور پوشیدن و صاحب زیور گردیدن . || مستفید گردیدن . || حال و حالیه و حلیه نعت است از آن . (منتهی الارب ). || خوش آمدن در چشم . (منتهی الارب ) (آنندراج ).

با این تفاصیل و محقق شدن در مورد زیورآلات و اینکه شمر قبلا گردن آویز آقایان بوده پس میشود گفت که در دوران قبل از اسلام بیشتر زیورالات و پوشش زیبا شامل آقایان هم میشده ، ولی بعد از اسلام که هویت و جایگاه بانوان در قرآن اشاره و طلابرای آقایان حرام شد ... بعد از ورود اسلام به ایران این نوع پوشش برگرفته از مدالیوم که گردن آویز اقایان عهد ساسانی بوده با سلیقه ای نو و متفاوت با طرح و رنگ بیشتر و بهتر با فلز طلا به خانم ها اطلاق داده شده است. که امروز این زیورآلات بانوان را به راحتی و باسلیقه های درخواستی چه با طلای خالص و یاآب طلا کاری شده را از کشور امارات متحده و یا حتی بیشترین بدلیجات شبیه به طلای اصل را از هند سفارش داده و مورد استفاده اقوام جنوب ایران و همچنین شهر اوز در مراسم ها می باشد .